Najstarszy w Polsce drewniany muzułmański meczet, mniejszości Lipka Tatarzy,  z XVIII w. wtopiony w Puszczę Knyszyńską niesie ze sobą historię ocalałych po wojnie dwóch wsi tatarskich – Bohonik i miejsca, w którym stoi – Kruszynian. Meczet przez swój zielony kolor doskonale wkomponowuje się w otaczającą go przyrodę.

Tereny, na których leży Kruszyniany, zostały nadane Tatarom przez króla Jan III Sobieski w 1679 r. w podzięce za służbę wojskową. Wkrótce osiedliła się tam tatarska społeczność i powstała pierwsza drewniana świątynia. Pierwsza wzmianka pisana o meczecie pochodzi z dokumentów z 1717 r.

Przód budynku zdobią dwie smukłe wieże, co nadaje mu wygląd zbliżony do drewnianych kościołów, przy dachu jest też mały sklepiony minaret. Wnętrze dzieli się na część dla mężczyzn i część dla kobiet – co jest tradycyjnym rozwiązaniem w meczetach. Kobiety wchodziły osobnym wejściem.  W męskiej części znajdują się: mihrab – nisza wskazująca kierunek Mekki, oraz minbar — pulpit dla imama. Wnętrze ozdobione jest dywanami i dekoracjami z wersami z Koranu.

Opiekunem meczetu jest Tatar Dżemil Gębicki, który w ciekawy sposób przedstawia jego historię, jak i cały kontekst obecności swoich przodków na ziemiach pogranicza.

Będąc na miejscu, swoje kroki skieruj również ku tatarskiemu cmentarzowi, znajdziesz go tuż za budynkiem. Meczet z pobliskim cmentarzem tatarskim (mizar) stanowi część wartościowego zespołu zabytków dokumentujących obecność Tatarów w regionie — miejsce to jest wpisane na listę historycznych pomników Polski.

Mizar jest pod stałą opieką. Jeśli się zagubisz, wiedz, że wschód możesz odczytać z kierunków w które zwrócone są nagrobki.